و با اين عمل زشت‌اش ، گفتار راست او را دروغ مىنماياند ، و از درجهء اعتبار ساقطاش مىكرد . عبد الله بن سبا ، كسى بود كه حتّى بر خدا نيز دروغ و افترا مىبست ( سپس امام صادق ( ع ) فرمود : ابو عبد الله ، حسين بن على هم به مختار مبتلا و گرفتار بود ) « 1 » . . . توضيح كشّى در بارهء عبد الله بن سبأ كشّى پس از نقل اين روايات پنج‌گانه ، مىگويد : بعضى از اهل تاريخ نقل نموده‌اند كه عبد الله بن سبأ ، مردى بود يهودى ، سپس اسلام آورد و از دوستداران على بن ابيطالب ( ع ) گرديد . و او همان گونه كه در دوران يهودىگرىاش در بارهء يوشع بن نون - وصى حضرت موسى - عقيدهء غلو آميز داشت ، پس از گرايش به اسلام و بعد از وفات پيامبر اسلام نيز ، در بارهء على ( ع ) راه غلو و افراط را پيش گرفت و هم او ، اولين كسى بود كه عقيده به امامت على بن ابى طالب و خلافت وى را بعد از پيامبر ( ص ) ، بر سر زبان‌ها انداخت و از دشمنان آن حضرت اظهار برائت و دورى جست ، و با مخالفين آن حضرت شديداً به مخالفت برخاست و آنها را تكفير كرد . و از اين جا است كه مخالفين شيعه مىگويند : شيعه‌گرى از يهوديگرى مايه گرفته و از آن جا پديد آمده است . ارزيابى اين روايت‌ها توضيحى كه كشّى در بارهء عبد الله بن سبا بعد از نقل روايات آورده است ، خلاصهء رواياتى است كه « سيف » در بارهء عبد الله سبا نقل كرده ، و طبرى نيز از وى گرفته است ، و ديگران از طبرى و ما در جلد اوّل اين كتاب ، آن را بررّسى و نموديم . و امّا روايات پنج‌گانهء گذشته ، كه كشّى نقل كرده است ، ما مضمون آنها را از كتاب‌هايى كه در زمينهء « ملل و نحل » و شناخت اديان و عقايد قبل از دوران كشّى و يا در عصر وى نوشته شده است ، به دست مىآوريم . كشّى معاصر با ابن قولويه ( درگذشتهء 369 ه - . ) بود . و مضمون روايات وى در كتاب

--> ( 1 ) . جملهء آخر حديث ، زيادتى است كه در ذيل همين حديث در كتاب اختيار رجال كشى در شرح حال مقلاص بن ابى خطاب ، ص 305 آمده است .